Gölge Oyunu | Karagöz ile Hacivat

2 yıl önce
882 kez görüntülendi

Gölge oyunu; oyunun içeriğini yansıtan, konusuna uygun küçük bir dekorun arkadan ışık verilerek beyaz bir perdeye yansıtılması işlemi ile yapılır. Gölge oyunun çıkışı Doğu’da gerçekleşmiştir ve bir doğu kültürü oyunudur.

Gölge Oyunu Hakkında

Günümüzde yapılan sınıflandırmada göstermeye bağlı edebi metinler geleneksel Türk tiyatrosu altında incelenen gölge oyunlarının tarihi kimilerine göre 4. – 5. Yüzyıllarda Hindistan da ortaya çıkmış kimilerine göre ise bir Çin hükümdarının karısının ölümü üzerine duyduğu üzüntüye kayıtsız kalamayan biri, beyaz bir perdeye yansıttığı kadın figürü ile hükümdara karısının hayalini yaşatarak gölge oyunlarının başlamasına vesile olmuştur.

Türklerin bu kültür ile tanışmasının 14. Yüzyılda gerçekleştiği sanılmaktadır. Yine bir rivayete göre gölge oyunun Türk kültüründe KARAGÖZ ile HACİVAT olarak şekillenmesi Sulta Orhan devrinde Bursa’da gerçekleşmiştir. O dönemde inşaat halinde olan bir caminin (Ulu Camii) demirci ustası ile duvarcı ustasının arasında geçen nükteli konuşmaların Karagöz ile Hacivat oyununa ilham verdiği düşünülmektedir.

Gölge Oyunu Teknik Özellikleri

Oyunun perdesi 180 x 100 ölçülerinde olmakla beraber bu ölçüler oyunun yapısına göre farklılıklar gösterebilir. Bu perdeye yansıtılan tasvirlerin konuşturulması, dekorun kontrol altında tutulması, seslendirme ve olay örgüsünün oluşturulması tam bir ustalık isteyen işlemlerdir.

Gölge Oyunundaki Başlıca Tipler:

Karagöz: Tamamen dışa dönük, düz konuşan ve içi dışı bir bir tiptir. İçsel tepkilerini hiç düşünmeden ortaya koyar. Düz konuşur ama öz konuşur. Tam bir halk adamıdır ve okumamıştır. Hacivat’ın kullandığı süslü sözcükleri bir türlü anlayamaz. Anlasa bile anlamazdan gelir. Karagöz tipi bu oyunun vazgeçilmez başrolüdür diyebiliriz.

Hacivat: Öğrenim görmüştür. Medrese dili ile, süslü kelimeler ile konuşur. Karagöz’ün tam tersidir. İçten pazarlıklı, herkesin yüzüne gülen, kusurlara aldırmayan, ağırbaşlı, oldukça hoşgörü sahibi bir izlenim verir. Her zaman kişisel çıkarlarıyla hareket eder ve o nedenle tatlı bir dille konuşur.
Çelebi: Mal mülk sahibi, zengin bir tiptir. Ona oyunda genelde “Hoppa bey” diye seslenilir. Elinde mutlaka bir lale, gül veya eldiven, baston bulunur.

Tuzsuz Deli Bekir: Genelde bir elinde kama diğer elinde ise şarap kabı bulunur. Azılı bir katil olarak tanıtır kendini. Dokuz yüz doksan kişiyi öldürmüştür ve bununla övünerek perdedeki herkesi korkutur. Olaylar düğümlendiği sırada ortaya çıkar düğümü çözer ve oyunu bitirir.

Karagöz ile Hacivat oyununda belli metin yok

Karagöz ile Hacivat oyunu yazılı bir metin bulunmaksızın gerçekleştirilir. Yalnızca belirli konular işlenir ve konunun yönlendirilmesi karagöz ustasının yeteneklerine kalmıştır. Gösteri esnasında doğaçlama gelişen ve belirli tiplemeleri olan bu oyunun gösterimini yapan kişiye hayali ya da hayalbaz denir. Bu oyunun konularına göre bazı başlıkları olabilir. Bunlar genellikler Karagöz’ün oyunda sergilediği maceralara göre isim alır.

Osmanlının siyasi ekonomik özellikleri hakkında önemli ipuçları veren oyununa tef, zil müzik eşlik eder. Zaman zaman da korkunç sesler çıkarmak için basit bir düdük kullanılır.

Karagöz Oyununun Bölümleri:
Mukaddime: Oyunun giriş bölümüdür. Hacivat ile Karagöz’ ün kavga etmesine kadar olan bölümünü kapsar. Bu bölümde Hacivat semai okur gazeller söyler. Daha sonra Karagöz’ü perdeye davet eder.
Muhavere: Bu bölüm asıl konu ile alakalı değildir. Bu bölümde Hacivat ile Karagöz arasında oluşan yanlış anlamalar ile seyirci eğlendirilir. Bu güne kadar oynanmış oyunlar göz önüne alınırsa muhavere bölümünde 60 konu işlendiği göze çarpar.
Fasıl: Asıl konunun geçtiği bölümdür. Gölge oyununun başlığı bu bölüme göre belirlenir. Ayrıca çeşitli tipler de bu bölümde oyuna dahil olur. Olaylar düğümlenir ve perdeye giren bir tip ile bu düğüm çözülür.
Bitiş: Bu bölümde yine iki baş karakter arasında kısa bir kavga olur. Hacivat “Yıktın perdeyi eyledin viran. Varayım sahibine haber vereyim heman” diyerek oyundan çıkar. Son olarak Karagöz de “ Ne kadar sürç-i lisan ettikse affola” der ve oyunu bitirir.

Yazımızda gölge oyununun temel özelliklerini anlatmaya çalıştık. Umarım faydası olmuştur. Bir sonraki yazımızda görüşmek dileğiyle.

Gölge Oyunu | Karagöz ile Hacivat Konusuna Ait Etiketler

Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


buca escortYukarı Çık